ଟଙ୍କାରେ ମିଳୁଥିବା ମାନପତ୍ର

ଟଙ୍କାରେ ମିଳୁଥିବା ମାନପତ୍ର : ସମ୍ମାନର ବଜାରୀକରଣ ନା ସମାଜର ଅବକ୍ଷୟ ?ଲେଖକ : ଡ଼. ଅରୁଣ କୁମାର ପାଣି (ସମାଜ ସୁଧାରକ)ଆଜିର ସମାଜରେ “ସମ୍ମାନ” ଶବ୍ଦଟିର ଅର୍ଥ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳି ଯାଉଛି। ଯେଉଁ ସମ୍ମାନ ଦିନେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ନିଷ୍ଠା, ତ୍ୟାଗ, ସେବା, ସାଧନା ଓ ସାମାଜିକ ଅବଦାନର ସ୍ୱୀକୃତି ଥିଲା, ଆଜି କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେହି ସମ୍ମାନ ଟଙ୍କା, ପ୍ରଭାବ ଓ ପରିଚୟର ଆଧାରରେ ମିଳୁଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି।ବିଶେଷକରି “ମାନପତ୍ର”, “ସମ୍ମାନ”, “ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା” ଓ “ପୁରସ୍କାର” ଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ଅର୍ଥ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅପମାନ ନୁହେଁ; ଏହା ସମଗ୍ର ସମାଜର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ।ମାନପତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ?ମାନପତ୍ର କେବଳ ଏକ କାଗଜ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଜଣେ ମଣିଷର କର୍ମ ପ୍ରତି ସମାଜର ସ୍ୱୀକୃତି। ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପଛରେ ରଖି ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ଜଣେ କଳାକାର ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନିଜ କଳାକୁ ସାଧନା କରିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ସମାଜ ସ୍ୱୀକାର କରିବା।କିନ୍ତୁ ଯଦି ମାନପତ୍ର ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଯୋଗ୍ୟତା ହୋଇଯାଏ “ଟଙ୍କା ଦେବାର କ୍ଷମତା”, ତେବେ ସେହି ମାନପତ୍ର ଆଉ ସମ୍ମାନ ରହେ ନାହିଁ; ତାହା ଏକ ପ୍ରକାର ବଜାରୀକରଣର ରୂପ ନେଇଥାଏ।ସମସ୍ୟା କେଉଁଠି?କୌଣସି ସଂସ୍ଥା ଯଦି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରେ ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ବାସ୍ତବିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ, ତେବେ ଅନୁଦାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ପଞ୍ଜୀକରଣ ଶୁଳ୍କ ନେବା ଅଲଗା କଥା। କିନ୍ତୁ ଯଦି କାହାକୁ କେବଳ ଟଙ୍କା ଦେବା କାରଣରୁ “ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।ସମ୍ମାନର ମାନଦଣ୍ଡ ହେବା ଉଚିତ—କର୍ମ, ଚରିତ୍ର, ଅବଦାନ, ନିଷ୍ଠା ଓ ଯୋଗ୍ୟତା।ଟଙ୍କା, ପରିଚୟ, ପଦବୀ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ନୁହେଁ।ଏହାର ପ୍ରଭାବ କାହା ଉପରେ ପଡ଼େ?ଏପରି ପ୍ରବୃତ୍ତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହୁଏ ପ୍ରକୃତ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର।ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ ସମାଜସେବୀ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିଥାଇପାରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହୁଏତ ଅଧିକ ଅର୍ଥ ନଥାଏ। ଅନ୍ୟପଟେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅର୍ଥ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ସମ୍ମାନ ପାଇଗଲେ, ତେବେ ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ସେବାକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିପାରେ।ଯୁବପିଢ଼ି ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ଏକ ଭୁଲ ବାର୍ତ୍ତା ପାଇପାରେ—“କାମ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଟଙ୍କା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କିଣିବା ସହଜ।”ଏହି ମାନସିକତା ଯଦି ବଢ଼ିଥାଏ, ତେବେ ସମାଜରେ ନିଷ୍ଠା, ସେବା ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାର ମୂଲ୍ୟ କମିଯିବ।ମାନପତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ, ମାନର ଗୁଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣଆଜିକାଲି କେତେକ ଲୋକ ନିଜ ପାଖରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ମାନପତ୍ର ଅଛି, କେତେଟି ମଞ୍ଚରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଛନ୍ତି—ତାହାକୁ ନିଜ ସଫଳତାର ପରିଚୟ ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି।କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମଣିଷର ମହତ୍ତ୍ୱ ମାନପତ୍ରର ସଂଖ୍ୟାରେ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ରହିଥାଏ।ଦଶଟି କିଣା ମାନପତ୍ରଠାରୁ ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।ଯେଉଁ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ କେବେ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ପଡ଼େନି, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଆସେ—ସେହି ସମ୍ମାନ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସମ୍ମାନ।ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଦାୟିତ୍ୱସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଏଠାରେ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି।ପୁରସ୍କାର କିମ୍ବା ମାନପତ୍ର ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ରହିବା ଦରକାର। ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ସାମାଜିକ ଅବଦାନ, ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଚରିତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।ଯଦି କୌଣସି ଶୁଳ୍କ ରହିଛି, ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଦରକାର। କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ “ସମ୍ମାନ ପାଇବାର ମୂଲ୍ୟ” ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୀମା ରହିବା ଉଚିତ।ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭୂମିକାଏପରି ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ରୋକିବାରେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଭୂମିକା ରହିଛି।କୌଣସି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ପରେ ଫଟୋ ଉଠାଇ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ପ୍ରଚାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ପଚାରିବା ଦରକାର—ଏହି ସମ୍ମାନ କାହିଁକି?କେଉଁ କାମ ପାଇଁ?ଚୟନର ମାନଦଣ୍ଡ କ’ଣ?ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ମାନକୁ ଛୋଟ କରେ ନାହିଁ; ବରଂ ସମ୍ମାନର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ।ସମ୍ମାନ କିଣିହେବ ନାହିଁଟଙ୍କାରେ ଟ୍ରଫି କିଣିହେବ, ମାନପତ୍ର ଛପାଇହେବ, ମଞ୍ଚରେ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ସମ୍ମାନ କିଣିହେବ ନାହିଁ।ପ୍ରକୃତ ସମ୍ମାନ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।କର୍ମ ଦ୍ୱାରା,ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା,ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା,ମଣିଷ ପାଇଁ ମଣିଷ ହୋଇ ରହିବା ଦ୍ୱାରା।ଆମେ କେଉଁ ସମାଜ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ?ଏହା କେବଳ ମାନପତ୍ରର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ସମାଜର ମୂଲ୍ୟବୋଧର ପ୍ରଶ୍ନ।ଆମେ କି ଏମିତି ଏକ ସମାଜ ଚାହୁଁଛୁ, ଯେଉଁଠି ଟଙ୍କା ଦେଲେ ସମ୍ମାନ ମିଳିବ?ନା ଏମିତି ଏକ ସମାଜ ଚାହୁଁଛୁ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମଣିଷର କର୍ମ ହିଁ ତାଙ୍କର ପରିଚୟ ହେବ?ଉତ୍ତର ଆମକୁ ନିଜେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଏମିତି ଏକ ସମ୍ମାନର ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ିବା, ଯେଉଁଠି ମାନପତ୍ର ଟଙ୍କାରେ ନୁହେଁ, ମାନବିକତା ଓ ମହତ୍ କର୍ମରେ ମିଳିବ।କାରଣ—**“ମାନପତ୍ର କାଗଜ ହୋଇପାରେ,କିନ୍ତୁ ମାନ ହେଉଛି ମଣିଷର କର୍ମର ପ୍ରତିଛବି।”**ସମ୍ମାନ ବିକ୍ରି ହେଉ ନାହିଁ,ସମ୍ମାନ ଅର୍ଜନ ହେଉ।— ଡ଼. ଅରୁଣ ପାଣିସମାଜ ସୁଧାରକ