ରାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

ଭଉଣୀ—ଏକ ପବିତ୍ର ସମ୍ପର୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦାଡ଼ ଅରୁଣ କୁମାର ପାଣି (ସମାଜ ସୁଧାରକ )ଆଜିର ସମାଜକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ସତରେ କ’ଣ ଝିଅଟି ଆଜି ଅଲୋଡ଼ା ହୋଇଯାଉଛି? ଯେଉଁ ଝିଅକୁ ଦିନେ ଘରର ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦୁହିତା, ଦୁଇକୂଳକୁ ହିତା ବୋଲି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସେହି ଝିଅର ମହତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ ଆମେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୁଲିଯାଉଛୁ?ଆଜି ଅନେକ ପରିବାର “ଗୋଟିଏ ସନ୍ତାନ”ରେ ସୀମିତ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି। ଛୋଟ ପରିବାର, ସୁବିଧାଜନକ ଜୀବନ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଆମେ କେଉଁଠି ହରାଇ ଦେଉଛୁ ସେହି ଭାଇ-ଭଉଣୀର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ। ଯେଉଁ ଘରରେ ଦୁଇ ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ଝଗଡ଼ାରେ ହସ ଥିଲା, ରାଗରେ ଅଭିମାନ ଥିଲା ଏବଂ ପୁଣି ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ପରେ ସ୍ନେହ ଥିଲା, ସେହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ନିରବ ହୋଇଯାଉଛି।କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି—ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଯଦି ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ସୁଯୋଗ ନ ପାଏ, ତେବେ ପିଉସୀ, ମାଉସୀ, ପିଇସା, ମଉସା, ଖୁଡ଼ୀ, ଦାଦା, ବଡ଼ବୋଉ, ବଡ଼ବାପା ଭଳି ମଧୁର ସମ୍ପର୍କର ଅନେକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ଦିନେ ଆମ ଜୀବନରୁ ହଜିଯିବ ନାହିଁ ତ?ଭଉଣୀ—ଭାଇର ଜୀବନର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କ କୌଣସି ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଗଢ଼ା ନୁହେଁ। ଏହା ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଗଭୀରତା ରକ୍ତଠାରୁ ଅଧିକ—ଏହା ଭାବନାର ସମ୍ପର୍କ, ଅଭିମାନର ସମ୍ପର୍କ, ତ୍ୟାଗର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଜୀବନର ଅନେକ ଅକୁହା କଥାର ସାକ୍ଷୀ।ଭାଇର ମନର କଥା ସବୁବେଳେ ଭାଇ କହିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭଉଣୀ ଅନେକ ସମୟରେ ନ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିଯାଏ। ଭାଇ ମୁହଁରେ ହସ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ ଆଖିର ଦୁଃଖକୁ ଭଉଣୀ ପଢ଼ିପାରେ। ଭାଇ ଭୋକିଲା କି ନାହିଁ, ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି କି ନାହିଁ, ମନ ଖରାପ କି ନାହିଁ—ଏସବୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଭଉଣୀ ଅନୁଭବ କରିପାରେ।ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ଭଉଣୀ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ଭାଇର ଖୁସିରେ ନିଜ ଖୁସି ଖୋଜେ। ଦୁନିଆଁର ସମସ୍ତେ ପଛେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଭାଇ ପାଇଁ ଭଉଣୀର ହୃଦୟରେ ଥିବା ମମତା ସହଜରେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କଠାରୁ ଭାଇ-ଭଉଣୀର ପବିତ୍ରତାଜଗତର ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର ପରିବାରକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଆଖି ଆଗରେ ଆସନ୍ତି ତାଙ୍କ ଗେହ୍ଲା ଭଉଣୀ ମା’ ସୁଭଦ୍ରା। ଭାଇ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଡ଼ଭାଇ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମା’ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସ୍ଥାନ କେତେ ମହାନ, ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଭାବନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର।ସେହି ପବିତ୍ର ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କ ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ଭାଇର ରଙ୍ଗ, ଧନ, ପଦ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଯାହା ହେଉ, ଭଉଣୀ ପାଇଁ ଭାଇ ସବୁବେଳେ ଭାଇ।ଜଣେ ଗରିବ ହେଉ କି କୋଟିପତି, ଜଣେ କଳା ହେଉ କି ଗୋରା—ସମ୍ପର୍କର ମୂଲ୍ୟ ଏସବୁରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏନାହିଁ। ଭାଇର ହାତରେ ଥିବା ସୁରକ୍ଷାର ଭରସା ହିଁ ଭଉଣୀ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ।କିନ୍ତୁ ସମୟ ବଦଳୁଛି…ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଯେ ସବୁ ଭଉଣୀ ଏକାପରି ନୁହନ୍ତି। ଯେପରି ସବୁ ଭାଇ ଆଦର୍ଶ ନୁହନ୍ତି, ସେପରି ସବୁ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ସମାନ ଭାବରେ ନିଭାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।କେତେବେଳେ ଜୀବନର ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଯାଏ। ଭଉଣୀ ବିବାହ କରି ନୂଆ ଘରକୁ ଯାଏ। ନୂଆ ପରିବାର, ନୂଆ ଦାୟିତ୍ୱ, ନୂଆ ସମ୍ପର୍କ ତା’ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଶୈଶବର ଭାଇକୁ, ତା’ର ତ୍ୟାଗକୁ, ତା’ର ସ୍ନେହକୁ ଏବଂ ତା’ର ଅଭିମାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମ ନିଏ।ଧନୀ ଘରେ ବିବାହ ହେବା, ବଡ଼ ପଦ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମିଳିବା କିମ୍ବା ନୂଆ ସମ୍ପର୍କ ମିଳିବା କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କର ମୂଲ୍ୟ କମାଇ ଦିଏ ନାହିଁ। ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ବଢ଼ାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶୈଶବର ସ୍ନେହ କିଣିପାରେ ନାହିଁ।କଣ୍ଢେଇରୁ ସମ୍ପତ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ…ଦିନେ ଯେଉଁ ଭଉଣୀ ଭାଇ ଆଣିଥିବା ଛୋଟ କଣ୍ଢେଇଟିକୁ ଦେଖି ଖୁସିରେ ନାଚିଉଠୁଥିଲା, ଆଜି କେବେ କେବେ ସେହି ଭଉଣୀ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର ହିସାବରେ ଭାଇକୁ ମାପିବାକୁ ଲାଗେ।ଦିନେ ବାପା ଆଣିଥିବା ଗୋଟିଏ ଚକୋଲେଟ୍ ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଇ-ଭଉଣୀ ଝଗଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ଝଗଡ଼ା ସରିଲେ ପୁଣି ଏକାଠି ବସି ଖାଉଥିଲେ। ଆଜି ସେହି ଅଗଣାରେ କେବେ କେବେ ସମ୍ପତ୍ତିର ଭାଗବଣ୍ଟାକୁ ନେଇ ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ସମୟ!ଦିନେ ଚକୋଲେଟ୍ ପାଇଁ ଝଗଡ଼ା କରୁଥିବା ଭାଇ-ଭଉଣୀ, ଆଜି ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇଯାଉଛନ୍ତି।ରାକ୍ଷୀ—କେବଳ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ଛବି ନୁହେଁରାକ୍ଷୀ ବନ୍ଧନ କେବଳ ହାତରେ ଗୋଟିଏ ସୂତା ବାନ୍ଧିବାର ପର୍ବ ନୁହେଁ। ଏହା ହୃଦୟରେ ଥିବା ଭରସାକୁ ପୁଣିଥରେ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଦିନ।ଆଜି ରାକ୍ଷୀ ବାନ୍ଧିବା ପରେ ଫଟୋ ଉଠେ, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ପୋଷ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଭେଚ୍ଛାର ବାର୍ତ୍ତା ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ସେହି ରାକ୍ଷୀର ସୂତା ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଛି ତ?ଭଉଣୀ ଯେତେବେଳେ ଭାଇର ହାତରେ ରାକ୍ଷୀ ବାନ୍ଧେ, ସେତେବେଳେ ତା’ର ଆଖିରେ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର ହିସାବ ନୁହେଁ, ଥିବା ଦରକାର ଭାଇ ପ୍ରତି ନିର୍ମଳ ସ୍ନେହ। ଭାଇ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷୀର ପବିତ୍ରତାକୁ କେବଳ ଉପହାର ଦେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ଭଉଣୀର ସମ୍ମାନ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର।ଭାଇକୁ ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ନେବା ନୁହେଁଭଉଣୀର ଭଲପାଇବା ଭାଇ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ହେଉ, ଦୁର୍ବଳତା ନୁହେଁ। ଭାଇ ପ୍ରତି ସ୍ନେହର ଅର୍ଥ ତା’ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୁଲକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ନୁହେଁ। ବରଂ ଭାଇ ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିଲେ, ତା’ର ହାତ ଧରି ଠିକ୍ ରାସ୍ତାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଭଉଣୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।କେବେ କେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋହ, ଅନ୍ଧ ସ୍ନେହ ଓ ପକ୍ଷପାତ ମଣିଷକୁ ସତ୍ୟ-ମିଥ୍ୟାର ବିଚାର କରିବାରୁ ଦୂରେଇ ଦିଏ। ପୁରାଣର ଉଦାହରଣ ଆମକୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ, ନିଜ ଲୋକ ପ୍ରତି ଅନ୍ଧ ମୋହ କେବେ କେବେ ସମଗ୍ର ପରିବାର ପାଇଁ ବିନାଶର କାରଣ ହୋଇପାରେ।ତେଣୁ ଭଉଣୀର ସ୍ନେହ ଭାଇକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଉତ୍ସାହିତ କରୁନାହିଁ; ତା’ର ବିବେକକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁ। ଭାଇର ଭୁଲକୁ ଢାଙ୍କିଦେବା ନୁହେଁ, ଭୁଲରୁ ତାକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କ।ଶେଷ କଥା…ଭଉଣୀ ଶବ୍ଦଟି ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ତା’ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି ଏକ ବିଶାଳ ଭାବନାର ଦୁନିଆଁ।ଭଉଣୀ ହେଉଛି ଶୈଶବର ସାଥୀ।ଭଉଣୀ ହେଉଛି ଅଭିମାନର ସାଥୀ।ଭଉଣୀ ହେଉଛି ଭାଇର ନିରବ ଦୁଃଖର ଭାଷା।ଭଉଣୀ ହେଉଛି ଭାଇର ସଫଳତାର ନିରବ ଖୁସି।ଭଉଣୀ ହେଉଛି ଘର ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ ଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ।ତେଣୁ ଭଉଣୀ, ଜୀବନରେ ତୁମେ ଯେତେ ବଡ଼ ହୁଅ, ଯେତେ ଧନୀ ହୁଅ, ଯେତେ ଉଚ୍ଚ ପଦରେ ପହଞ୍ଚ, ତଥାପି ସେହି ଭାଇକୁ କେବେ ଭୁଲିନାହଁ—ଯିଏ ତୁମ ଛୋଟବେଳର ଲୁହ ପୋଛିଥିଲା, ତୁମ ଛୋଟ ଛୋଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲା, ତୁମ ହସ ପାଇଁ ନିଜ କଷ୍ଟକୁ ଲୁଚାଇଥିଲା।ତୁମ ପାଖକୁ ଜୀବନରେ ଅନେକ ସମ୍ପର୍କ ଆସିପାରେ। ଧନ ଆସିପାରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆସିପାରେ, ଅଭିଜାତ୍ୟ ଆସିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଭାଇ ଭଳି ଏକ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସମ୍ପର୍କ ପୁଣିଥରେ ମିଳିବା ସହଜ ନୁହେଁ।ଆଉ ଭାଇ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖ—ଭଉଣୀ କେବଳ ତୁମ ସୁରକ୍ଷା ଆଶା କରୁଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ ନୁହେଁ; ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଜୀବନର ଏକ ଭରସା। ତା’ର ସମ୍ମାନ କର, ତା’ର ମତକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅ, ତା’ର ଦୁଃଖରେ ଠିଆ ହୁଅ।କାରଣ ରାକ୍ଷୀର ସୂତା ହାତରେ କିଛି ଦିନ ପରେ ଛିଣ୍ଡିଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭାଇ-ଭଉଣୀର ସମ୍ପର୍କର ସୂତା କେବେ ଛିଣ୍ଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।ରାକ୍ଷୀର ପବିତ୍ରତା ହାତରେ ନୁହେଁ—ହୃଦୟରେ ରହୁ।ଭଉଣୀର ମର୍ଯ୍ୟାଦା କଥାରେ ନୁହେଁ—ଆଚରଣରେ ରହୁ।ଭାଇର ସ୍ନେହ ଉପହାରରେ ନୁହେଁ—ତା’ର ତ୍ୟାଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉ।ଏହି ପବିତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ବଞ୍ଚି ରହୁ—ଏହା ହିଁ ରାକ୍ଷୀର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ।