ଅଣସରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାହିଁକି ଲାଗେ ନାହିଁ?
ଅଣସରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାହିଁକି ଲାଗେ ନାହିଁ?
ଶାସ୍ତ୍ର, ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଆଲୋକରେ
୧. ଅଣସର ଅର୍ଥ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ୧୦୮ କଳସ ଶୀତଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ। ଏହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ୧୫ ଦିନର ଅଣସର ବା ଅନାବସର ନୀତି। ଏହି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଚିକିତ୍ସିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଣସର ଘରେ ରହନ୍ତି।
ଶ୍ଳୋକ
ରୋଗୀଣାଂ ଔଷଧଂ ପଥ୍ୟଂ ପଥ୍ୟମେବ ହି ଭେଷଜମ୍ ॥
ଅର୍ଥ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ୍ୟ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଔଷଧ।
ସୂତ୍ର ଚରକ ସଂହିତା, ସୂତ୍ରସ୍ଥାନ ଅଧ୍ୟାୟ ୨୫, ଶ୍ଳୋକ ୪୦
୨. ମାନବୀୟ ଲୀଳା ଓ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଉପଚାର
ଅଣସର ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ମାନବୀୟ ଲୀଳା। ରାଜବୈଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚେରମୂଳି, ଦଶମୂଳ ମୋଦକ, ଫୁଲୁରୀ ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଔଷଧ ଏହି ସମୟରେ ସେବନ କରାଯାଏ।
ତୁଳସୀ ଏକ ପ୍ରଖର ଓ ଉଷ୍ଣ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଔଷଧି। ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁସାରେ ଜ୍ୱର ସମୟରେ ତୁଳସୀ ଶରୀର ତାପମାତ୍ରା ଆହୁରି ବଢାଇପାରେ। ତେଣୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଶ୍ଳୋକ
ଜ୍ୱରେ ଉଷ୍ଣାନି ଦ୍ରବ୍ୟାଣି ବର୍ଜୟେତ୍ ଶୀତାନି ଚ ପ୍ରଶଂସୟେତ୍ ॥
ଅର୍ଥ ଜ୍ୱର ସମୟରେ ଉଷ୍ଣ ଦ୍ରବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୀତଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ସୂତ୍ର ସୁଶ୍ରୁତ ସଂହିତା, ଚିକିତ୍ସାସ୍ଥାନ ଅଧ୍ୟାୟ ୧, ଶ୍ଳୋକ ୪୫
୩. ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁଳସୀ ଓ ଜ୍ୱର
ଆଧୁନିକ ଫାର୍ମାକୋଲୋଜି ଅନୁସାରେ ତୁଳସୀରେ Eugenol, Camphor ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଷ୍ଣ ଯୌଗିକ ଥାଏ। ଏଗୁଡିକ ଶରୀରେ Diaphoretic ପ୍ରଭାବ ଦେଇ ତାପ ବଢାଏ। ତେଣୁ High Fever ସମୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର ନ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦନ, ଜୁଇ, ମଲ୍ଲୀ ଫୁଲରେ Cooling ଏବଂ Anti-inflammatory ଗୁଣ ଥାଏ। ଏଗୁଡିକ ତ୍ୱଚାର ତାପମାତ୍ରା କମାଇ ରୋଗୀକୁ ଆରାମ ଦିଏ। ଏହା ଆୟୁର୍ବେଦର “ଶୀତଳ ଉପଚାର” ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ ମେଳ ଖାଏ।
୪. ଶୀତଳ ଉପଚାର ଓ ଧଳା ଫୁଲର ବ୍ୟବହାର
ଜ୍ୱର ଉପଶମ କରିବା ପାଇଁ ଅଣସର ଘରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶୀତଳ ରଖାଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ କେବଳ ଧଳା ସୁବାସିତ ଫୁଲ ଯେପରି ଜୁଇ, ଜାଇ, ମଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ଶୀତଳ ଉପଚାର ତୁଳସୀର ଉଗ୍ରତାର ବିପରୀତ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସୁସ୍ଥ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଶ୍ଳୋକ
ଶୀତୈଃ ଉପଚାରୈଃ ଶାମ୍ୟେତ୍ ପିତ୍ତଂ ଜ୍ୱରଶ୍ଚ ଦେହଜଃ ॥
ଅର୍ଥ ଶୀତଳ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପିତ୍ତ ଓ ଦେହଜ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ସୂତ୍ର ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ହୃଦୟମ୍, ଚିକିତ୍ସାସ୍ଥାନ ଅଧ୍ୟାୟ ୩, ଶ୍ଳୋକ ୧୨
୫. ଗୁପ୍ତ ସେବା ଓ ରାଜୋପଚାର ବନ୍ଦ
ଅଣସର ସମୟରେ ମନ୍ଦିର ସମସ୍ତ ସାଧାରଣ ପୂଜାବିଧି, ବେଦପାଠ ଓ ମନ୍ତ୍ରୋଚାରଣ ବନ୍ଦ ରହେ। କେବଳ ଦୈତାପତି ସେବକମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ସେବା କରନ୍ତି।
ତୁଳସୀ ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବୀୟ ରାଜୋପଚାର ଓ ସାତ୍ତ୍ଵିକ ପୂଜାର ପ୍ରତୀକ। ଯେହେତୁ ଏହି ୧୫ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ରାଜାରାଜେଶ୍ୱର ରୂପରେ ନଥାଇ ରୋଗୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁଳସୀ ଲାଗିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହେ ନାହିଁ।
ଶ୍ଳୋକ
ତୁଳସୀ ଦଳ ମାତ୍ରେଣ ଜଳସ୍ୟ ଚୁଲୁକେନ ବା।
ବିକ୍ରୀଣୀତେ ସ୍ୱାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତେଭ୍ୟୋ ଭଗବାନ୍ ହରିଃ ॥
ଅର୍ଥ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀହରି ଗୋଟିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି।
ସୂତ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ପୁରାଣ, ସ୍କନ୍ଧ ୯, ଅଧ୍ୟାୟ ୪, ଶ୍ଳୋକ ୬୩
୬. ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବିରହ ଓ ମନୋବିଜ୍ଞାନ
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ହେଉଛି ତୁଳସୀ। କିନ୍ତୁ ଅଣସର ସମୟରେ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେ ଥାଆନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ବିରହ ଓ କଷ୍ଟ ସମୟରେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ କୌଣସି ଜିନିଷ ଲାଗି ହୁଏ ନାହିଁ।
ବିଜ୍ଞାନ କହେ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଅସୁସ୍ଥ ଥାଏ ସେତେବେଳେ ସମାଜିକ ମେଳାମେଶା ଓ ଆଡମ୍ବର କମାଇ ବିଶ୍ରାମ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା Immune System କୁ ଶୀଘ୍ର ସୁସ୍ଥ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୭. ସୁସ୍ଥତାର ସଂକେତ ଓ ତୁଳସୀ ପୁନଃ ଲାଗି
ଅଣସର ଶେଷ ଆଡକୁ ଅର୍ଥାତ ଅଣସର ଏକାଦଶୀ ଦିନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜ୍ୱର କମିଯାଏ। ସେହି ଦିନ “ବଡସିଂହାର ବେଶ” ସମୟରେ ପୁଣିଥରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ତୁଳସୀ ଲାଗି କରାଯାଏ। ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସୁସ୍ଥ ହେବାର ସଂକେତ।
ଶ୍ଳୋକ
ଆରୋଗ୍ୟଂ ପରମଂ ଲାଭଃ ସନ୍ତୋଷଃ ପରମଂ ସୁଖମ୍ ॥
ଅର୍ଥ ସୁସ୍ଥତା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ ଲାଭ ଏବଂ ସନ୍ତୋଷ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ ସୁଖ।
ସୂତ୍ର ମହାଭାରତ, ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟ ୧୬୧, ଶ୍ଳୋକ ୧୩
୮. ଅତିରିକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ନୀତି
ଅଣସର ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଫୁଲୁରୀ ତେଲ ଲାଗି କରାଯାଏ ଯାହା ଶରୀରକୁ ଶୀତଳ ଓ କୋମଳ ରଖେ। ଦଶମୂଳ ମୋଦକରେ ଥିବା ଔଷଧୀୟ ମୂଳ ଗୁଡିକ Antipyretic ଅର୍ଥାତ ଜ୍ୱରନାଶକ ଗୁଣ ଥାଏ। ଏହା ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ।
ଶ୍ଳୋକ
ସେବା ଧର୍ମଃ ପରମୋ ଗୁହ୍ୟଃ ॥
ଅର୍ଥ ସେବା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ।
ସୂତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡ
ଉପସଂହାର
ଅଣସର ନୀତି ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପରି ଲୀଳା କରନ୍ତି। ଚିକିତ୍ସା, ବିଶ୍ରାମ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଧର୍ମ ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଉଭୟ ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ। ତୁଳସୀ ନ ଲାଗିବା ପଛରେ କୌଣସି ଅପମାନ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଯତ୍ନ, ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ଉପଚାର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁକ୍ତି।
ଧର୍ମର ସବୁବେଳେ ସବୁ ସମୟରେ ଜୟ ହୁଏ।