ଗୋଟିଏ ଟ୍ରେନ, ୨୦୦ ବହି ଓ ଶହ ଶହ କାହାଣୀକୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ତଟ ରେଳପଥର ଏକ ନିଆରା ଯାତ୍ରା ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୦୬, ୨୦୨୬:ସକାଳର ଟ୍ରେନ୍ରେ ପ୍ରତିଦିନ ଭଳି ଯାତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଥର ଟ୍ରେନରେ ଥିଲା କିଛି ଅସାଧାରଣ—ବହି, କବିତା ଏବଂ ଶତାଧିକ ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶବ୍ଦର ଦୁନିଆ ଭିତରେ ଏକ ଦିନ ବିତାଇବାକୁ ବାହାରିଥିଲେ।ରବିବାର ଟ୍ରେନ ନମ୍ବର ୬୮୪୨୯ ଭୁବନେଶ୍ୱର–ଦଶପଲ୍ଲା ମେମୁରେ ଚଢ଼ିଥିବା ପାଠକ ଓ ଲେଖକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯାତ୍ରା ଏକ ଚଳନ୍ତା ସାହିତ୍ୟିକ ସମାବେଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ‘ୱାକିଂ ବୁକ୍ ଫେୟାର୍ସ’ର ସହଯୋଗରେ ପୂର୍ବତଟ ରେଳପଥ ପକ୍ଷରୁ ଆୟୋଜିତ ‘ରେଳ ରିଡିଂ କ୍ୟାମ୍ପେନ୍–ଗିଫ୍ଟ ଏ ବୁକ୍’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଜଣ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।ଏହି ସାହିତ୍ୟିକ ଯାତ୍ରାକୁ ଆହୁରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥିଲା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଲେଖକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଜେରୀ ପିଣ୍ଟୋ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ, କ୍ରିଷ୍ଟୋଫ ରାନ୍ସମାୟର, ଆକୃତି ମାନ୍ଧୱାନୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି। ସେମାନେ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଏବଂ ପାଠକମାନଙ୍କ ସହ ନିଜର କବିତା, ଚିନ୍ତାଧାରା, ସାହିତ୍ୟିକ ଅନୁଭବ ଓ ସୃଜନଶୀଳତାର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଏହି ରେଳଯାତ୍ରାକୁ ପାଠକ, ଲେଖକ ଓ ସାହିତ୍ୟପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିଆରା ଆଲୋଚନା ଓ ଭାବବିନିମୟର ପରିସରରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।ଏହି ଅଭିଯାନ ଏକ ସାଧାରଣ ରେଳଯାତ୍ରାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବହି ପଢ଼ିବା ଏବଂ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିହେବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆହ୍ୱାନରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଟ୍ରେନ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ବହି ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଉପହାର ଦେବାର ପଦକ୍ଷେପଟି ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ିବାର ଆନନ୍ଦକୁ ଆବିଷ୍କାର କିମ୍ବା ପୁନର୍ବାର ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇଥିଲା।କୋଚ ଭିତରେ ଟ୍ରେନ ଯାତ୍ରାର ପରିଚିତ କୋଳାହଳ ଏକ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା।
ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ଏକ ସାମୂହିକ ନୀରବ ପଠନ ଅଧିବେଶନ ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ। ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ପଛକୁ ରଖି ବହି, ଲେଖା, କବିତା, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଆଲୋଚନାକୁ ଯାତ୍ରାର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।ବିଶିଷ୍ଟ ସାହିତ୍ୟିକମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଆଉ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମାତ୍ରା ଯୋଡ଼ିଥିଲା। ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ କବିତା ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଶୁଣିବା ସହ ସାହିତ୍ୟ, ଜୀବନ ଏବଂ କାହାଣୀ କହିବାର ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ମତ ବିନିମୟ କରିଥିଲେ। ଟ୍ରେନର ଗତି ସହ ସାହିତ୍ୟ ଓ କବିତାର ଏହି ଭାବବିନିମୟ ମିଶି ଯାତ୍ରାକୁ ନିଜେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାହିତ୍ୟିକ ଅନୁଭୂତିରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।ଦଶପଲ୍ଲାରେ ଟ୍ରେନ୍ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ ଯାତ୍ରା ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା।ରେଳ ଷ୍ଟେସନ୍ରେ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଟି ନିଜେ ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ପରିସରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନେ ‘ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ କବିତା’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଏକ ଅଭିନବ ପରିବେଶରେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ସହ କବିତା ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ବାଣ୍ଟିଥିଲେ। ପରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଫେରିବା ସମୟରେ ‘ଟ୍ରେନ୍ରେ ମୁଢ଼ି ମସଲା’ର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାଦ ସହ ଆଲୋଚନା ଓ ଆନନ୍ଦର ଧାରା ଜାରି ରହିଥିଲା।ଏହି ଅଭିଯାନର ଉଦ୍ଘାଟନ କରିଥିଲେ ପୂର୍ବ ତଟ ରେଳପଥର ମହାପ୍ରବନ୍ଧକ ଶ୍ରୀ ପରମେଶ୍ୱର ଫୁଙ୍କୱାଲ, ଯିଏ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ସାହିତ୍ୟିକ ଯାତ୍ରାରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ।ଏହି ଦିନଟିକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥିଲା ଏହାର ସରଳତା।
ଏଠାରେ କୌଣସି ବିଶାଳ ସାହିତ୍ୟିକ ସଭାଗୃହ ନଥିଲା, ପାଠକ ଓ ଲେଖକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଔପଚାରିକ ବ୍ୟବଧାନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ଥିଲା କେବଳ ଏକ ଟ୍ରେନ୍ କୋଚ୍, ଜଣେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ହାତରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ହାତକୁ ଯାଇଥିବା ଏକ ବହି ଏବଂ ଯାତ୍ରା ସହିତ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଆଲୋଚନା।କିଛି ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ପାଇଥିବା ବହିଟି ହୁଏତ ଏକ ନୂଆ କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହୁଏତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରାର ଜଣେ ନିରବ ସାଥୀ ହୋଇଥିବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସରଳ ପଦକ୍ଷେପଟି ଏକ ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରୁଥିଲା ଯେ ପଢ଼ିବା କେବଳ ଘର କିମ୍ବା ପାଠାଗାରରେ ସୀମିତ ଏକ ଏକାକୀ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ମଝିରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସ୍ଥାନ ପାଇପାରେ।ଏହି ‘ଗିଫ୍ଟ ଏ ବୁକ୍’ ଅଭିଯାନ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ରେଳଯାତ୍ରାକୁ କେବଳ ଯାତ୍ରାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଏପରି ପରିସରରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିଜର ଚିନ୍ତାଧାରାର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିପାରିଥିଲେ, ବିଶିଷ୍ଟ ସାହିତ୍ୟିକମାନଙ୍କ ଭାବନାକୁ ଶୁଣିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଭଲ ବହି ପଢ଼ିବାର ଆନନ୍ଦକୁ ଏକାଠି ଉପଭୋଗ କରିପାରିଥିଲେ।ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମେମୁ ଟ୍ରେନଟି ଭୁବନେଶ୍ୱର ଫେରିବା ବେଳେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଫେରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ହୁଏତ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଆସିଥିଲା ଆଉ କିଛି ବହି, କିଛି ଆଲୋଚନା ଏବଂ କିଛି ନୂଆ କାହାଣୀ। କାରଣ, ବେଳେବେଳେ ସବୁଠାରୁ ସ୍ମରଣୀୟ ଯାତ୍ରା କିଲୋମିଟରରେ ମାପାଯାଏ ନାହିଁ; ବରଂ ରାସ୍ତାରେ ଆମେ ସାଉଁଟି ନେଉଥିବା କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସେହି ଯାତ୍ରାର ପ୍ରକୃତ ମାପକାଠି ହୋଇଥାଏ।